The Blog

Finansal Yönetim: Standart / Fiili Maliyet
Kasım 13th, 2016-Finans, Yalın YönetimLütfi Apilioğulları 1 Comments

Finansal yönetim sürecinin ilgilendiği konuların başında üretim maliyetlerinin analizi gelmektedir. Ürünün standart maliyeti nedir, bu ürün gerçekte kaça mal olmuştur ?

Bu soruların cevabını verebilmek için önce üretim maliyetini oluşturan unsurlara bakmak gereklidir. Genel olarak üretim maliyetleri iki ana kısımdan oluşur.

maliyet_1

Süreç Maliyeti (1 Saatlik)

1. Amorrtisman

Makine ve o proseste kullanılan tüm ekipman / aparat gibi gereçlerin toplam satın alma bedellerinin bir saatlik karşılığıdır. Örneğin bir enjeksiyon makinesinin satın alma bedeli 134.400 $ olsun.

Amortisman süresi    : 7 Yıl

Yıllık çalışma gün      : 12 ay x 20 gün = 240 gün

Günlük çalışma          : 20 saat

Toplam Çalışma         : 7 x 240 x 20 = 33.600 saat, olarak hesaplanır.

1 saat amortisman    : 134.000 / 33.600 =  4$ / saat, olarak hesaplanır.

 

2. Enerji

Enerji ilgili prosesin ya da ekipmanın 1 saat çalışması durumunda tükettiği elektrik, su, doğalgaz, vs. gibi kaynakların toplam bedelidir. Örneğimizde bu rakam aşağıdaki gibi olsun.

1 saatlik enerji           : 2.5$ / saat, olsun örnek olarak.

 

3. Bakım

İlgili makine / prosesin planlı bakım, sarf ya da tahmini arızalarında kullanılacak olan bakım onarım malzemeleri ve bakım işçilik maliyetlerinin toplamıdır. Aylık bakım, yıllık bakım gibi planlı bakım süreçlerinde kullanılan tüm malzemelerin maliyeti ile bu bakımları yapmak için gerekeli olan işçilik sürelerinin parasal olarak toplamıdır. Örneğimizde yılda bir defa yıllık bakım, on iki defa aylık bakım yapacağımız varsayalım.

Bakım  malzeme         : (1 x yıllık) + (12 x aylık)

: (2.000 $) + ( 12 x 500 $)

: 8.000 $, yıllık bakım malzeme maliyeti

Bakım işçilik               : Yıllık bakım: 36 adam x saat

: Aylık bakımlar 96 adam x saat (toplam)

: Toplam 132 adam x saat

Bakım işçilik ücret    : Tüm bakım grubunun ortalama brüt maaşı / 225 sat =  6$

Toplam Bakım  işçilik  ise 6 x 132 = 792 $ ve Toplam bakım malyeti se 8.000 + 792= 8.792$ olarak hesaplanır. Bu rakam 25% arıza payıda eklersek Toplam bakım   1,25 x 8.792 = 10.990$ olarak hesağlanır. Yıllık çalışma  12 ay x 20 gün x 20 saat =  4.800 saat olduğuna göre; 1 saatlik bakım   10.990 / 4.800 =  2,29$ / saat olarak hesaplanır.

 

4. İşçilik : İlgili makine / proseste çalışan operatör / mavi yakanın bir saatlik ücretinin karşılığıdır (Eğer birden fazla kişi çalışıyor ise bu rakam çalışan sayısı ile çarpılmalıdır).

1 saatlik işçilik          : Tüm üretim grubunun ortalama brüt maaşı / 225 sat =  5$ / saat

 

5. Alan : İlgili makine / prosesin çalışabilmesi için gereken alanın 1 saatlik bedelidir.

Gerekli olan alan 20 m’2 ve m’2 aylık kira bedeli ortalama 5$ olsun. Bu duruma göre 20 x 5 = 100$ alan maliyeti vardır. Bunu günlüğe ve ardından saatliğe çevirisek; Günlük  100 / 20 gün = 5$ / gün ve 1 aaatlik alan 5$ / 20 saat = 25 cent / saat olarak hesaplaır.

Genel toplama baktığımız zaman bir saatlik süreç maliyetini aşağıdaki gibi bulabiliriz.

 

Amortisman     : 4$

Enerji               : 2,5$

Bakım              : 2,29$

İşçilik               : 4$

Alan                 : 0,25$

Toplam           : 13,04$

 

Buradan çıkan sonuç şudur.

  • Herhangi bir ürünün üretiminde bu ekipmanın bir saat kullanılmasının işletmeye olan maliyeti 13,04$ çıkmaktadır.
  • Eğer bir ürünün çevrim süresi 6 dakika ise ürün bu maliyetin 60 / 6 = 10 ‘da biri, yani 1,304 $ olacak demektir.
  • Bu duruma göre ürün yansıması gereken üretim maiyeti aşağıdaki formülden hesaplanır.

Ürün Süreç Maliyeti: (Süreç Maliyeti 1 saatlik) x (çevrim zamanı / 60)

 

  1. Ürün Malzeme Maliyeti

Ürün malzeme maliyeti bir adet ürünü, kayıpsız olarak üretmek için gereken toplam malzeme maliyetidir.

Malzeme maliyeti        : 5$, olsun.

Ürüne yansıyan birim toplam maliyet ise aşağıdaki formülden hesaplanır.

(Süreç Maliyeti 1 saatlik) x (çevrim zamanı / 60) + Malzeme maliyeti

 

Şimdi OEE bileşenlerini bir inceleyelim.

OEE’nin Maliyetlere Etkisi

Availability (kullanabilirlik): Sekiz saat çalışan bir vardiya düşünelim. Normal olarak hiç duruş olmazsa bu makine 8 saat çalışır ve vardiyalık 8 x 13,4$ : 107,2$’lık süreç üretim maliyeti oluşturur. Ancak biz iki saatlik duruş yaşıyoruz ve altı saat üretim yapabiliyoruz. Bu durumda sekiz saatlik toplam süreç üretim maliyetini altı saate bölmemiz gerekir. Bir başka ifade ile duruşlar süreç üretim maliyetini artırmıştır.

Normal süreç maliyeti              : 13,4$ / saat

İki saat kayıplar olunca             : 107,2 / (8-2) = 17,86$ / saat

Buradan şu sonuca varabiliriz. Duruşlar etkisi ile oluşan düşük kullanılabilirlik, süreç üretim maliyetlerine negatif etki etmektedir. Bu etki de aşağıdaki formülden bulunmaktadır.

Süreç Üretim Maliyeti x (1 / A)

Performance (Performans): Örneğimize baktığımız zaman altı saatlik bir üretim zamanı olduğunu görmekteyiz. Eğer süreçte performans kayıpları var ise bunun anlamı daha az ürün çıkmasıdır. Aynen kullanabilirlik kayıplarında olduğu gibi burada da toplam süreç üretim maliyetini gerçekleşen üretim adetlerine bölmek gereklidir.

Normal süreç maliyeti              : 17,86 / saat

Performans                                 : %90 = 19,84$ / saat

Süreç Maliyeti x (1 / A) x (1 / P)

Quality (Kalite): Kalite kayıpları sürece diğer iki bileşenin aksine iki yönde etki eder.

1. Süreç üretim maliyeti : Kalite kayıpları sonucu daha az ürün çıkması, süreç üretim maliyetlerini artırır. Aynen kullanabilirlik ve performansta olduğu gibi süreç üretim maliyetleri net / sağlam üretilen ürün sayısına bölünmesi gereklidir.

Normal süreç üretim maliyeti   : 19,84 / saat, Kalite  : %90 =  22,054$ / saat ise süreç Maliyeti x (1 / A) x (1 / P) x (1 / Q),

Süreç Maliyeti / OEE

2. Malzeme maliyeti : Malzeme maliyeti doğrudan fire performansı ile ilgilidir. Kalite parametresinin %90 olması 100 adet malzeme girmiş ancak 90 adet çıkmış demektir. Bunun bir diğer anlamı ise;

Birim Malzeme maliyeti           : 5$, Kalite  %90 ise gerçekleşen maliyet 5 / 0,9 = : 5.05$

Malzeme Maliyeti x (1 / Q), ya da

Malzeme Maliyeti / Q

Toplam Maliyet ise; (Süreç Maliyeti / OEE) + (Malzeme Maliyeti / Q)

 

Şimdi örneğimizi önce WCM (OEE:0,85) ve normal bir üretim firması (OEE=0,60) için simüle edelim.

maliyet_2

Buradan görüleceği üzere OEE çarpanlarının gerçekleşen üretim maliyetleri üzerinde oldukça etkisi bulunmaktadır.

Şimdi üç süreçten geçen bir ürün için standart ve fiili maliyetleri hesaplayalım. Aşağıdaki tabloda ürünün her süreç içinde kaç dakika kaldığı (çevrim süresi), süreç üretim maliyetleri (1 saatlik), malzeme maliyetleri, ürünün süre içindeki OEE ve Q değerleri verilmiştir.

maliyet_3

İlk bölümde tanımlanan formüller kullanılarak yapılan hesaplamalarda bu ürün için standart üretim maliyeti 22,67 $ çıkar iken mevcut performans göre fiili üretim maliyeti 27,31 $ çıkmaktadır.

 

'One Response to “Finansal Yönetim: Standart / Fiili Maliyet”'
  1. Ahmet EKMEN dedi ki:

    Selam ve sevgi ile

Leave a Reply


3 + yedi =

Affiliates

Follow Me On The Web!

Join Lean Ofis | Turkey

Yalın Yönetim

Lean Ofis | Blog üyelik için

Tesekkürler